W budynkach mieszkalnych i obiektach przemysłowych stosuje się rozmaite rodzaje dachów, które wpływają m.in. na wygląd budynków, odporność na czynniki atmosferyczne i energooszczędność. W artykule omawiamy najczęściej występujące rodzaje dachów oraz typy prefabrykowanych wiązarów dachowych, które stosuje się w celu zapewnienia wytrzymałej konstrukcji.
Dachy dwuspadowe i ich rodzaje
Dach dwuspadowy jest konstrukcją opartą na dwóch połaciach, nachylonych pod określonym kątem. Połacie spotykają się w najwyższym punkcie, który nazywany jest kalenicą. Dach dwuspadowy to najprostsza i najbardziej klasyczna forma dachu, stosowana najczęściej w domach jednorodzinnych czy budynkach gospodarczych.
Kąt nachylenia połaci w dachach w dachach dwuspadowych ustala się zależnie od warunków klimatycznych w danym regionie – np. w rejonach górskich, gdzie opady śniegu są intensywniejsze, kąt nachylenia musi być większy. Najczęściej spotykane są dachy dwuspadowe z kątem nachylenia wynoszącym 30-45 stopni. Oprócz warunków klimatycznych znaczenie mają też styl architektoniczny i rodzaj pokrycia dachu.
Po bokach dachy dwuspadowewgo znajdują się ściany szczytowe, które wyznaczają trójkątny przekrój bryły. Dzięki takiej konstrukcji dachy dwuspadowe umożliwiają łatwe zagospodarowanie poddasza użytkowego, doświetlenie go oknami na trójkątnych ścianach lub za pomocą lukarny.
Dachy dwuspadowe symetryczne
Dachy dwuspadowe symetryczne charakteryzują się jednakową długością obu połaci oraz tym samym kątem ich nachylenia. Jest to najczęściej występujący rodzaj konstrukcji dachów dwuspadowych, których występuje w typowych projektach domów jednorodzinnych i obiektów gospodarczych. Charakteryzuje się dużą przewidywalnością konstrukcyjną, łatwością montażu pokrycia i skutecznym odprowadzaniem wody i śniegu.
Dachy dwuspadowe asymetryczne
W asymetrycznym wariancie dachu dwuspadowego połacie mogą różnić się długością i / lub kątem nachylenia. Asymetryczność połaci nie ma charakteru wyłącznie wizualnego, ale istotnie wpływa na przestronność i funkcjonalność poddasza. Stosuje się je, kiedy:
- jedna z części domu wymaga poddasza o większej przestrzeni;
- działka, na której stoi dom, ma nietypowy kształt;
- inwestor, chce uzyskać określony efekt architektoniczny.
Dach dwuspadowy z lukarnami
Lukarna to architektoniczna nadbudowa dachu, w której montowane jest pionowe okno. Lukarna za sprawą okna doświetla poddasze, a jej wnęka powiększa powierzchnię użytkową. Typowa lukarna składa się ze ściany frontowej (najczęściej zawierającej okno), ścianek bocznych oraz własnego zadaszenia.
Lukarny mogą pojawiać się również w przypadku dachów wielospadowych.
Dach dwuspadowy z oknami połaciowymi
Onak połaciowe są alternatywą dla lukarny. Umieszcza się je bezpośrednio na połaci, dlatego są ustawione pod określonym kątem, zazwyczaj otwierane ku górze. Są tańsze i łatwiejsze w wykonaniu niż lukarna. Łatwo dopasować je do każdego rodzaju pokrycia.
Okna połaciowe mogą występować również na dachach wielospadowych.
Dachy wielospadowe i ich rodzaje
Dach wielospadowy to rodzaj dachu, który zawiera co najmniej trzy połacie połacie w kształcie prostokątów, trapezów lub trójkątów, które spotykają się w styku górnym i tworzą spady w kilku kierunkach. Charakterystyczną cechą dachów wielospadowych jest załamana główna kalenica, która w tym przypadku nie tworzy linii prostej. W niektórych rodzajach dachów wielospadowych kalenica jako taka nie występuje, a szczytowy punkt budynku stanowi wierzchołek, w których spotykają się trójkątne połacie.
Dachy wielospadowe to konstrukcje o wiele bardziej złożone niż dachy dwuspadowe, a także droższe w realizacji. Cena wynika zarówno z pracochłonności procesu budowlanego, jak również większego zużycia materiałów.
Jednak budowa dachu wielospadowego niesie liczne korzyści, jak np. możliwość stworzenia przestrzennego poddasza o charakterze użytkowym, doświetlenie poddasza oknami wychodzącymi na kilka kierunków czy osiągnięcie atrakcyjnego efektu wizualnego.
Przed rozpoczęciem budowy domu lub innego obiektu z dachem wielospadowym należy dokładnie zapoznać się z lokalnymi przepisami. Każdy urząd gminy może bowiem inaczej interpretować przepisy, które w polskim prawodawstwie są dość swobodne i określają dach wielospadowy po prostu jako dach z załamaną kalenicą. Różne interpretacje mogą prowadzić do problemów podczas realizacji, opóźnień i ponoszenia dodatkowych kosztów.
Dach kopertowy
Dach kopertowy to najpopularniejszy rodzaj dachu wielospadowego. Zawiera dwie przeciwległe połacie trapezowe i dwie położone naprzeciw siebie połacie trójkątne. Bardzo często ten rodzaj dachu można spotkać w budownictwie jednorodzinnym. Cieszy się popularnością ze względu na:
- atrakcyjny wygląd;
- wysokiej odporności na wiatr;
- równomierny rozkład obciążeń;
- bardzo efektywne odprowadzanie wody.
Dach namiotowy
Dach namiotowy to szczególny rodzaj dachu wielospadowego. Cztery trójkątne połacie spotykają się w szczytowym punkcie, tworząc wierzchołek. Oznacza to, że w przypadku dachu kopertowego nie możemy mówić o klasycznej kalenicy. Ten rodzaj zazwyczaj stosuje się w obiektach stawianych na planie kwadratu. Jest to cenione rozwiązanie, ponieważ:
- nadaje bryle symetryczny i klasyczny wygląd;
- umożliwia zastosowanie krótkich okapów, które chronią elewację przed opadami i silnym wiatrem;
- bardzo skutecznie odprowadza wodę na wszystkie strony;
- ułatwia efektywną cyrkulację powietrza wewnątrz budynku.
Dach mansardowy
O dachu mansardowym możemy mówić zarówno w przypadku dachu wielospadowego, jak i dwuspadowego. Jego istotą jest to, że każda połać składa się z dwóch części:
- górnej, łagodnie nachylonej;
- dolnej, nachylonej bardzo stromo.
Takie rozwiązanie zwiększa możliwości użytkowania poddasza, ponieważ bardzo strome, niemal pionowe ściany nie zabierają miejsca i pozwalają z dużą swobodą aranżować przestrzeń. Dachy mansardowe spopularyzował francuski barokowy architekt François Mansart (stąd też dzisiejsza nazwa tego rodzaju dachu). W Polsce dachy mansardowe są charakterystyczne dla budownictwa na Górnym Śląsku – współcześni architekci w celu zachowania górnośląskiego dziedzictwa budowlanego często projektują nowe obiekty z uwzględnieniem właśnie takiej konstrukcji dachu.
Dachy płaskie i ich rodzaje
O dachach płaskich mówimy w przypadku dachów jednopołaciowych, których kąt nachylenia wynosi zazwyczaj od 0 do 5 stopni, choć polskie prawo dopuszcza stosowanie tego określenia w stosunku do dachów, których nachylenie wynosi do 30 stopni. Płaskie dachy najczęściej spotyka się w budownictwie wielorodzinnym (np. bloki mieszkalne), przemysłowym oraz w projektach obiektów użytku publicznego, np. galeriach handlowych. Dach płaski może zostać rozmaicie zagospodarowany, np. w celu zorganizowania miejsc parkingowych, przestrzeni rekreacyjnej, nasadzenia zieleni czy zainstalowania paneli fotowoltaicznych.
Zaletą dachów płaskich jest niski koszt realizacji i stosunkowy łatwy montaż. Dachy łaskie nie wymagają skomplikowanych konstrukcji kratowych i pochłaniają mniej materiałów. Są odporne na wiatr i energooszczędne, ponieważ przez mniejszą powierzchnię ucieka mniej ciepła.
Ich słabszą stroną jest natomiast ryzyko zalegania wody i śniegu. Stąd podczas realizacji konieczne jest zachowanie ogromnej precyzji i zastosowanie bezbłędnej hydroizolacji. Każdy błąd konstrukcyjny będzie szybko skutkował przeciekaniem dachu.
Podział dachów płaskich ze względu na układ warstw
Ze względu na układ warstw dachy płaskie możemy podzielić na:
- Dachy tradycyjne (niewentylowane) – w tym przypadku hydroizolacja znajduje się na warstwie izolacji termicznej. Taki układ wymaga dokładnego wykonania i uniknięcia błędów, które mogłyby powodować skraplanie się wilgoci w materiałach ociepleniowych.
- Dachy odwrócone – to nowoczesne i trwałe układy, w których warstwa hydroizolacyjna umieszczona jest bezpośrednio na stropie. Dopiero na niej układa się materiał hydroizolacyjny który musi odporny na nasiąkanie wodą. Następnie stosuje się warstwę balastową, która chroni papę przed uszkodzeniami i promieniami UV.
- Dachy wentylowane – między pokryciem dachowym a termoizolacją znajduje się wypełniona powietrzem przestrzeń, która umożliwia swobodna usuwanie wilgoci gromadzącej się w stropodachu.
Podział dachów płaskich ze względu na przeznaczenie
Ze względu na przeznaczenie możemy wyróżnić następujące rodzaje dachów płaskich:
- Dachy użytkowe – mogą pełnić np. funkcję tarasu, parkingu czy przestrzeni rekreacyjnej. Podczas projektu i realizacji należy uwzględnić nośność konstrukcji, która będzie dostosowana np. do ruchu pieszego lub ruchu kołowego.
- Dachy nieużytkowe – pełnią wyłącznie funkcję osłonową, a użytkować mogą je wyłącznie pracownicy techniczni podczas prac serwisowych.
- Dachy zielone – mogą być pokryte roślinnością. Wyróżnia się tzw. dachy zielone ekstensywne (pokryte mchami, algami itp.) oraz dachy zielone o charakterze intensywnym (np. krzewy, trawy, kwiaty).
- Dachy solarne – ich powierzchnia jest przystosowana do instalacji paneli fotowoltaicznych, kolektorów słonecznych lub systemów klimatyzacji.
Dachy przemysłowe i ich rodzaje
Dachy przemysłowe zazwyczaj muszą przykryć dużą powierzchnię, stąd w celu optymalizacji kosztów realizacji, a także wewnętrznej kubatury hali przemysłowej dominują tutaj dachy płaskie. Stąd ich charakterystyka i podział są zbliżone do wcześniej omawianych rodzajów dachów płaskich. W kontekście dachów przemysłowych możemy jeszcze rozróżnić dachy ze względu na materiał konstrukcyjny.
- Dachy z płyt warstwowych – bardzo popularne w nowoczesnych halach przemysłowych. Powstają z gotowych płyt, które składają się z okładzin stalowych i rdzenia izolacyjnego, wykonanego zazwyczaj z pianki PIR lub wełny mineralnej. Dachy z płyt warstwowych są lekkie i łatwe w montażu.
- Dachy stalowe – wykonywane z blachy trapezowej, na którą nakłada się dwuwarstwową izolację termiczną i pokrycie membranowe.
- Dachy żelbetowe – wykonane z wylewki lub prefabrykatów. Są bardzo wytrzymałe i wykazują ognioodporność. Są jednak ciężkie, dlatego wymagają wsparcia.
Rodzaje dachów – charakterystyka, zalety, wady, zastosowanie
| Rodzaj dachu | Ogólna charakterystyka | Zalety | Wady | Najczęstsze zastosowanie |
| Dach dwuspadowy | Konstrukcja składająca się z dwóch połaci o prostej geometrii, ograniczonej liczbie załamań i niewielu detalach. Łączy w sobie prostotę wykonania, trwałość oraz ekonomię. | Łatwiejsza i tańsza budowa (niższe koszty robocizny, krótszy czas, mniejsze ryzyko błędów)
Doskonałe odprowadzanie wody i śniegu Najlepsze warunki do stworzenia pełnowartościowego poddasza użytkowego Stabilność i odporność na silne podmuchy wiatru (przy odpowiednim okapie) Uniwersalność projektowa – pasuje do niego niemal każde pokrycie dachowe |
Mniejsza swoboda dla architekta w kształtowaniu złożonej bryły
Wyższe koszty i obciążenia przy bardzo szerokich budynkach Ryzyko podrywania pokrycia przy zbyt dużym okapie i silnym wietrze Utrudnione doświetlenie poddasza standardowymi oknami pionowymi przy niskiej ściance kolankowej Minimalistyczna estetyka, która nie każdemu odpowiada |
Domy jednorodzinne
Domy energooszczędne i pasywne Budynki gospodarcze i garaże Projekty skandynawskie i minimalistyczne |
| Dach wielospadowy (wielopołaciowy) | Skomplikowana, zaawansowana konstrukcja o wielu spadkach, dająca architektowi duże możliwości kształtowania unikalnej i złożonej formy budynku | Bardzo wysoka, okazała estetyka pozwalająca wyróżnić budynek
Uniwersalność – pasuje do budynków nowoczesnych i klasycznych Możliwość adaptacji poddasza na cele użytkowe i łatwiejsza modyfikacja niż dachu dwuspadowego Efektywne odprowadzanie wody deszczowej dzięki dużej liczbie spadków Solidna konstrukcja odporna na silne wiatry i złe warunki pogodowe |
Wysoka cena realizacji (wynikająca ze skomplikowanej konstrukcji, dużego kosztu materiałów i zaawansowanego systemu rynnowego)
Trudna realizacja wymagająca zaangażowania specjalistów z wieloletnim doświadczeniem |
Budynki, w których inwestor stawia na oryginalność, unikalność oraz okazały wygląd zewnętrzny |
| Dach płaski (stropodach) | Nowoczesne rozwiązanie architektoniczne pozwalające na stworzenie prostej, zwartej bryły budynku o niskiej konstrukcji. | Niższe koszty budowy nawet o kilkanaście procent w porównaniu do dachów spadzistych
Możliwość zyskania dodatkowej przestrzeni użytkowej (taras rekreacyjny, zielony ogród) Pełnowymiarowe piętro bez skosów pod dachem Bardzo wysoka odporność na porywiste wichury Łatwy montaż niewidocznych z ulicy instalacji (fotowoltaika, klimatyzacja) Wysoka energooszczędność (mniejsza powierzchnia ucieczki ciepła i brak mostków termicznych). |
Ryzyko zalegania śniegu i wody ze względu na brak naturalnego spływu
Konieczność regularnego odśnieżania i stosowania idealnego systemu odprowadzania wody Wymóg perfekcyjnej hydroizolacji – błędy wykonawcze skutkują kosztownymi naprawami Ograniczenia planistyczne (MPZP może narzucać obowiązek stosowania dachów spadzistych) |
Nowoczesne domy jednorodzinne (minimalistyczna architektura)
Strefy rekreacyjne, tarasy i zielone dachy Obiekty wielkopowierzchniowe (budownictwo przemysłowe, magazynowe, handlowe) Budynki gospodarcze i garaże nieogrzewane |
Rodzaje wiązarów dachowych
Określony rodzaj dachu wymaga zastosowania stosownej konstrukcji kratowej, która pozwoli zachować stabilność konstrukcji i odpowiednie właściwości termo- i hydroizolacyjne dachu. Poniżej przedstawiamy różne rodzaje wiązarów dachowych, czyli prefabrykowanych konstrukcji kratowych, które stają się normą we współczesnym budownictwie.
Wiązary dachowe ze względu na typ konstrukcji
Istnieją dwa główne rodzaje konstrukcji wiązarowych: warstwowa (bleka krokwiowa) oraz wisząca (kratownica z belkami spoczywającymi na ścianach).
Wiązary warstwowe (belka krokwiowa)
Wiązary warstwowe (konstrukcja z belką krokwiową) to jeden z częściej stosowanych typów konstrukcji dachowych. W tym systemie para krokwi wraz z drewnianą belką stropową tworzy specyficzną, trzyczęściową strukturę. Całość opiera się bezpośrednio na zewnętrznych ścianach budynku. Dodatkowo belki, które tworzą drewnianą podłogę, spoczywają na konstrukcji ściennej.
Wiązary wiszące
Wiązary wiszące charakteryzują się kratownicą, w której krokwie są ze sobą połączone w kalenicy i spoczywają na murłatach. Zadaniem murłat, przymocowanych bezpośrednio do korony, jest skuteczne przenoszenie obciążeń z więźby na ściany budynku. Sam wiązar w tym układzie składa się strukturalnie tylko z dwóch elementów. Rolę brakującego elementu nośnego przejmuje w tym przypadku funkcja części trzeciego boku trójkąta.
Dźwigarowe wiązary dachowe
Kratownica dźwigarowa to jedna z najpopularniejszych konstrukcji dachowych, która ceniona jest za ekonomiczność oraz prostą produkcję. Choć budową przypomina tradycyjny system krokwiowy, wyróżnia ją dodatkowy element poziomy, jakim jest dźwigar. Jest to część konstrukcyjna, która skutecznie łączy i wzmacnia obie krokwie, a umieszcza się ją zazwyczaj w połowie ich długości lub nieco wyżej. W praktyce wyróżnia się następujące rodzaje wiązarów dźwigarowych.
Klasyczna kratownica ryglowa
Kratownica dźwigarowa to łatwa w produkcji i ekonomiczna konstrukcja dachowa. Jej klasyczna odmiana ryglowa znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy długość rygla nie przekracza 3,5 metra. Rozwiązanie to stosuje się na poddaszach oraz przy dachach o małym kącie nachylenia w celu uzyskania odpowiedniej wysokości wnętrza. Co ważne, ściany łączące wznosi się w tej technologii z cegieł.
Dźwigar o dużej rozpiętości
Konstrukcja bazuje na wykorzystaniu dodatkowego elementu poziomego umieszczanego w połowie długości krokwi lub nieco wyżej. Dźwigar o dużej rozpiętości montuje się na dachach o znacznych odległościach między ścianami zewnętrznymi. System ten wykorzystuje jedną lub dwie ściany nośne, które tworzą stabilną linię podpór umieszczonych na podstawie.
Kratownica o dużej rozpiętości wykonana z belek klejonych
Więźby wielkorozpiętościowe produkowane z belek klejonych uchodzą za najbardziej uniwersalny wariant wiązarów. Umożliwiają wznoszenie dachów o rozpiętości konstrukcji dochodzącej aż do 16 metrów. Sprawdzają się przy budowie dachów płaskich oraz stromych o kącie nachylenia od 6° do 70°. Z powodzeniem można je montować w obiektach dwuspadowych, zarówno z poddaszem, jak i bez niego.
Wiązary wielkoprzęsłowe z belek klejonych
Wiązary wielkoprzęsłowe produkowane z drewna klejonego warstwowo to zaawansowane technologicznie rozwiązanie, umożliwiające przekrywanie obiektów o znacznej rozpiętości bez konieczności stosowania wewnętrznych podpór. Ze względu na wyjątkową wytrzymałość, lekkość oraz estetyczny wygląd dzielą się na kilka specyficznych typów dostosowanych do konkretnych wymagań architektonicznych.
Typowa kratownica o dużej rozpiętości wykonana z belek klejonych
W grupie konstrukcji wielkoprzęsłowych wyróżnia się typową kratownicę z belek klejonych, która składa się z krokwi głównych oraz pośrednich. Jest to rozwiązanie optymalne dla dachów, których rozpiętość mieści się w granicach od 9 do 10 metrów. Wariant wyposażony w dodatkową drewnianą ścianę łączącą posiada specyficzne zastosowanie. Projektanci wybierają go najczęściej podczas budowy obiektów z poddaszem użytkowym.
Dach płaski z łatą
Dach płaski z łatą to kolejna konstrukcja zaliczana do systemów wielkoprzęsłowych z drewna klejonego. Charakteryzuje się tym, że z reguły ma tylko jedno przęsło kalenicy oparte na ścianie nośnej. Rozwiązanie to jest przeznaczone do dachów o maksymalnej rozpiętości rzędu 8-9 metrów. Kąt nachylenia połaci dachowej wynosi w tym przypadku od 6° do 18°.
Dach dwuspadowy
Ostatnim rodzajem w tej kategorii jest konstrukcja przeznaczona pod dach dwuspadowy. Znajduje zastosowanie głównie przy wznoszeniu różnego typu budynków gospodarczych. Doskonale nadaje się do obiektów o specyficznej bryle, czyli budynków długich i jednocześnie wąskich. Maksymalna dopuszczalna rozpiętość dla tego typu wiązara wynosi nie więcej niż 6 metrów.
Źródła:
- https://www.blachotrapez.eu/pl/blog/dach-wielospadowy-definicja-zalety-i-wady-oraz-najlepsze-pokrycia
- https://hanbud-dachy.pl/dach-kopertowy-charakterystyka-konstrukcji-rodzaje-zalety-wady/
- https://www.mkdach.pl/dachy-plaskie/
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Dach_mansardowy
- https://wiazarpolska.pl/wiazary-dachowe-swidnica/
